تصویر ایران در شاخص جهانی رقابتپذیری استعدادها ۲۰۲۵
تصویر ایران در شاخص جهانی رقابتپذیری استعدادها ۲۰۲۵
گزارش استعداد
گزارش رقابتپذیری استعدادهای جهانی (GTCI 2025) یکی از معتبرترین گزارشهای بینالمللی است که نشان میدهد کشورها تا چه اندازه میتوانند استعدادهای انسانی را آموزش دهند، جذب کنند، رشد دهند و در کشور نگه دارند. ایران در این گزارش در رتبه ۱۰۲ از میان ۱۳۵ کشور قرار گرفته است ؛ رتبهای که نشاندهندۀ ترکیبی از پیشرفتهای مهم و چالشهای جدی در حوزه سرمایه انسانی است.
۱. کیفیت محیط و زیرساختهای نهادی ایران (رتبه ۱۱۰)
این بخش اندازهگیری میکند که کشور تا چه حد برای رشد استعدادها محیط مناسبی دارد.
«محیط نهادی» یعنی کیفیت قوانین، شفافیت، کارآمدی دولت، امنیت، ثبات سیاسی و آزادیهای اجتماعی.
در ایران، برخی شاخصها بسیار پایین هستند:
- کیفیت مقررات (نحوه تنظیم درست قوانین): رتبه ۱۳۳
- ثبات سیاسی (قابلیت پیشبینی شرایط کشور): رتبه ۱۲۸
- حقوق کار (سطح حمایت قانونی از نیروی کار): رتبه ۱۳۲
- مدیریت حرفهای در سازمانها: رتبه ۱۲۷
اینها نشان میدهد که فضای عمومی برای فعالیت نیروی انسانی و کسبوکار پایدار و شفاف نیست.
اما در کنار این ضعفها، نکات قوت قابل توجهی هم وجود دارد:
- رتبه ۱ جهان در استفاده از نرمافزارهای سازمانی
- رتبه ۱۱ در استفاده از «رایانش ابری» (فناوری ذخیرهسازی و پردازش اینترنتی داده)
- رتبه ۴۹ در هزینهکرد پژوهش و توسعه
این یعنی بخشهایی از اقتصاد ایران فناوری را به خوبی پذیرفتهاند، حتی اگر نهادها ضعیف باشند.
۲. جذابیت ایران برای استعداد و سرمایهگذاری (رتبه ۱۳۵ – آخر)
ایران در این بخش آخرین رتبه میان ۱۳۵ کشور را دارد .
این بخش میسنجد که یک کشور چقدر برای مهاجران متخصص، دانشجویان خارجی، سرمایهگذاران و حتی نیروهای داخلی جذاب است.
دلایل رتبه پایین عبارتاند از:
بسته بودن کشور به روی جهان (External Openness): یعنی ورود سرمایه، متخصصان و همکاری بینالمللی سخت است.
- پایین بودن سطح تحمل اجتماعی: رتبه ۱۳۴ در تحمل اقلیتها
- ضعف شدید در برابری جنسیتی: رتبه ۱۳۴ در توانمندسازی اقتصادی زنان
- فرصت پایین برای رشد زنان در مدیریت: رتبه ۱۲۹
در سادهترین بیان:
ایران برای افراد متخصص—چه ایرانی و چه غیرایرانی—مقصد جذابی برای کار و زندگی نیست.
۳. رشد و آموزش استعدادها (رتبه ۸۳ – بهترین نقطه ایران)
این بخش میسنجد کشور چقدر در «آموزش»، «آموزش عالی»، «مهارتهای جدید» و «فرصتهای رشد شغلی» موفق است.
نتایج ایران در این بخش نسبتاً خوب است:
- آموزش فنی–حرفهای: رتبه ۵۳
- ثبتنام در دانشگاه: رتبه ۵۴
- رتبه دانشگاهها: ۴۳
این یعنی سیستم آموزش عالی کشور مزیت مهمی دارد.
اما ضعفهای مهمی نیز وجود دارد:
- یادگیری مادامالعمر (یعنی آموزش پس از ورود به بازار کار): رتبه ۱۰۱
- تفویض اختیار در سازمانها (یعنی اعتماد به کارکنان برای تصمیمگیری): رتبه ۱۲۹
این یعنی آموزش خوب انجام میشود، اما ارتباط آن با فضای کار و رشد شغلی ضعیف است.
۴. نگهداشت استعدادها (رتبه ۸۵)
این بخش میزان رضایت عمومی، امنیت، شرایط اقتصادی و کیفیت زندگی را بررسی میکند.
ایران در برخی حوزهها وضعیت بهتری دارد:
- تابآوری مالی خانوارها (Financial Resilience): رتبه ۴۴(یعنی خانوادهها تا حدی توان تحمل بحرانهای اقتصادی را دارند)
- آمادگی برای بحرانهای طبیعی یا اجتماعی: رتبه ۳۲
اما عوامل بازدارنده نیز دیده میشود:
- نگرانیهای امنیت اجتماعی
- کیفیت متوسط زندگی شهری
- عدم ثبات محیط کسبوکار
جمعبندی: ایران میتواند بخشی از نیروهای متخصص خود را حفظ کند، اما پایداری این وضعیت تضمینشده نیست.
۵. مهارتهای فنی–حرفهای و بازار کار (رتبه ۹۱)
ایران نیروی پژوهشگر و فعالیت علمی خوبی دارد:
- رتبه ۳۹ در تعداد پژوهشگران
- رتبه ۴۴ در خروجی علمی
اما مشکل اصلی این است که:
- مهارتهای عملی که بازار کار نیاز دارد کم است.
- پیوند میان دانشگاه، مهارتآموزی و صنعت ضعیف است.
- این یعنی دانش علمی وجود دارد، اما تبدیل به مهارت شغلی نمیشود
۶. مهارتهای سازگارشونده (GA Skills) – رتبه ۹۰
این بخش مربوط به مهارتهایی مانند:
- توان کار تیمی
- حل مسئله
- ارتباط مؤثر
- خلاقیت
- مهارتهای میانرشتهای
- تطبیق سریع با فناوری
ایران در این بخش هم عملکرد متوسط رو به پایین دارد.
دلیل آن ضعف در فضای کار مشارکتی و فرهنگ سازمانی غیرمنعطف است.
جمعبندی: تصویری متعادل، اما نگرانکننده
ایران دارای پتانسیلهای قوی در آموزش عالی، پژوهش و فناوری است؛ ویژگیهایی که میتواند موتور توسعه سرمایه انسانی باشد.
اما چالشهای اصلی عبارتاند از:
- ضعف نهادها و قوانین
- محدودیتهای اجتماعی و اقتصادی
- کمبود جذابیت برای متخصصان
- پیوند ضعیف آموزش–بازار کار
- ضعف شایستهسالاری و برابری فرصتها
به همین دلیل، اگرچه استعداد در ایران وجود دارد، اما محیط برای شکوفایی آن آماده نیست.
مدارک و منابع از داخل گزارش
- رتبه ایران: ۱۰۲ از ۱۳۵ – جدول رتبهبندی کشورها
- دادههای محیط نهادی (Enable): پروفایل ایران، صفحه ۱۵۹
- دادههای جذابیت (Attract): همان صفحه، ستون ۲
- دادههای رشد استعداد (Grow): پروفایل ایران، ستون سوم
- تحلیل رسمی گزارش درباره ایران: بخش Central & Southern Asia، صفحه ۱۵۷–۱۵۸
منبع:
Global Talent Competitiveness Index 2025
Talent and Resilience: Navigating an Era of Disruption
دانلود متن اصلی گزارش : تصویر ایران در شاخص جهانی رقابتپذیری استعدادها ۲۰۲۵
